बागलुङ । लोकतन्त्रमा सुशासन केवल संस्थाहरूको प्राविधिक संरचना मात्र होइन, न त यो आवधिक रूपमा निर्वाचन सम्पन्न गर्ने प्रक्रियामा सीमित छ । यो एउटा जीवित नैतिक संरचना हो, जसले शक्ति कसरी प्रयोग गरिन्छ, सार्वजनिक स्रोतहरू कसरी व्यवस्थापन गरिन्छन्, र नागरिकहरूले आफ्नो दैनिक जीवनमा राज्यलाई कसरी अनुभव गर्छन् भन्ने कुरा निर्धारण गर्छ । लोकतन्त्रले जनतालाई आफ्ना प्रतिनिधि छनोट गर्ने संरचना प्रदान गर्छ र कानुनी शासनको स्थापना गर्छ भन्ने मान्यता हो, तर ती प्रतिनिधिहरूले इमानदारी, निष्पक्षता र दक्षताका साथ सार्वजनिक हितको सेवा गर्छन् कि गर्दैनन् भन्ने कुरा सुशासनले तय गर्छ । सुशासन बिना लोकतन्त्र खोक्रो बन्न सक्छ/ न्याय, समानता र विकास नदिई केवल मतदानको औपचारिक अभ्यासमा सीमित हुन सक्छ असल शासन । तर सुशासन भएमा लोकतन्त्र अर्थपूर्ण, उत्तरदायी र रूपान्तरणकारी बन्छ भन्ने हो ।
लोकतन्त्रमा सुशासनको मूल आधार यो सिद्धान्तमा टेकेको हुन्छ कि सार्वभौमसत्ता जनताकै हो । निर्वाचित नेताहरू परम्परागत अर्थमा शासक होइनन् उनीहरू सार्वजनिक अधिकारका भरोसा हुन् । यो भरोसीको सम्बन्धले निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता, शक्तिको प्रयोगमा जवाफदेहिता, र सार्वजनिक हितप्रति निरन्तर प्रतिबद्धता आवश्यक बनाउँदछ । जब नेताहरूले आफ्नो अधिकार नागरिकबाट प्राप्त भएको हो र संवैधानिक माध्यमबाट फिर्ता लिन सकिने कुरा सम्झन्छन्, तब उनीहरू जिम्मेवार रूपमा व्यवहार गर्ने सम्भावना बढी हुन्छ । यसको विपरीत, जब शक्ति सार्वजनिक निगरानीबाट अलग हुन्छ, तब शासन भ्रष्टाचार, पक्षपात र दुरुपयोगतर्फ झर्छ ।
पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुशासनको आधारभूत स्तम्भहरूमध्ये दुइ पाङग्रा हुन् । लोकतान्त्रिक प्रणालीमा नागरिकहरूलाई निर्णय कसरी गरिन्छ, बजेट कसरी विनियोजन गरिन्छ, र नीतिहरूले उनीहरूको जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छन् भन्ने थाहा पाउने अधिकार हुन्छ । सूचनामा खुला पहुँचले शंका घटाउँछ र राज्य तथा समाजबीच विश्वास निर्माण गर्छ । पारदर्शी प्रक्रियाले भ्रष्टाचारलाई निरुत्साहित गर्छ, किनकि कार्यहरू सार्वजनिक परीक्षणको अधीनमा हुन्छन् । जब ठेक्का, नियुक्ति र खर्च खुला रूपमा गरिन्छन्, गोप्य सम्झौताका अवसरहरू घट्छन् । पारदर्शिताले नागरिकहरूलाई सार्वजनिक बहसमा अर्थपूर्ण सहभागिता गर्न सक्षम बनाउँछ, किनकि सूचित नागरिकहरू प्रश्न उठाउन, आलोचना गर्न र नीति निर्माणमा योगदान दिन बढी सक्षम हुन्छन् र त जनता सार्वभौमसत्ता सम्पन्न मानिन्छन् नत्र अधिनायकवाद भने भै गो नि ।
जवाफदेहिता पारदर्शिताको पूरक हो । पारदर्शिताले सूचना उपलब्ध गराउँछ भने जवाफदेहिताले शक्तिमा रहेका व्यक्तिहरू आफ्ना कार्यका लागि उत्तरदायी हुने सुनिश्चिता गर्छ । स्वस्थ लोकतन्त्रमा जवाफदेहिता विभिन्न संयन्त्रमार्फत सञ्चालन हुन्छ । निर्वाचनले मतदातालाई नेताहरूलाई पुरस्कृत वा दण्डित गर्ने अवसर दिँदै राजनीतिक जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्छ । स्वतन्त्र न्यायालयहरूले कोही पनि कानुनभन्दा माथि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्दै कानुनी जवाफदेहिता प्रदान गर्छन् । लेखा परीक्षण संस्था र भ्रष्टाचार नियन्त्रण निकायहरूले प्रशासनिक जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्छन् । स्वतन्त्र प्रेस र सक्रिय नागरिक समाजले अनियमितता उजागर गर्दै सामाजिक जवाफदेहिता प्रदान गर्छन् । यी सबै संयन्त्रहरूले मिलेर शक्तिको दुरुपयोगलाई रोक्ने सन्तुलन र नियन्त्रणको जाल निर्माण गर्छन् तर भुराजनिति र अन्तरदेशिय दवावमा लोकतन्त्र र शुसाशनको कल्पना आकाशको फल आँखा तरि मर भने बराबर हो भन्ने प्रमाण नेपाली राजनितिमा छ ।
कानूनको शासन सुशासनको अर्को महत्वपूर्ण आयाम हो । लोकतन्त्र केवल बहुमतको शासन मात्र होइन; यो आधारभूत अधिकारहरूको संरक्षण गर्ने र मनपरी अधिकार सीमित गर्ने स्थापित कानुनअनुसारको शासन हो । कानूनको शासनले कानुन स्पष्ट, सार्वजनिक रूपमा ज्ञात र सबैमा समान रूपमा लागू हुनुपर्ने माग गर्छ । यसले शक्तिशाली व्यक्ति वा समूहहरू कानुनी सीमाभन्दा बाहिर सञ्चालन गर्न सक्छन् भन्ने धारणालाई अस्वीकार गर्छ । जब अदालतहरू स्वतन्त्र र निष्पक्ष हुन्छन्, नागरिकहरू विवादहरूको न्यायपूर्ण समाधान हुने विश्वास गर्छन् । जब कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायहरू व्यावसायिक र राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त हुन्छन्, तब सुरक्षा र न्याय प्रभावशाली व्यक्तिहरूमा मात्र होइन, सबैमा पहुँचयोग्य बन्छ ।
लोकतन्त्रमा सुशासनका लागि सहभागिता पनि केन्द्रीय तत्व हो । निर्वाचन महत्त्वपूर्ण भए पनि सहभागिता केवल केही वर्षमा एक पटक मत हाल्ने प्रक्रियामा सीमित हुँदैन । नागरिकहरूलाई सार्वजनिक परामर्श, समुदायिक बैठक, नीति छलफल र नागरिक पहलहरूमा संलग्न हुने अवसर हुनुपर्छ । सहभागितामूलक शासनले मानिसहरूसँग आफ्ना आवश्यकता र परिस्थितिबारे मूल्यवान् ज्ञान हुन्छ भन्ने मान्यता राख्छ । जब समुदायहरू विकास परियोजनाको योजना निर्माणमा संलग्न हुन्छन्, नीतिहरू स्थानीय यथार्थसँग मेल खाने र दीगो परिणाम दिने सम्भावना बढी हुन्छ । सहभागिताले नागरिकहरूमा स्वामित्व र जिम्मेवारीको भावना विकास गरी लोकतान्त्रिक संस्कृतिलाई सुदृढ बनाउँछ ।
समावेशिता सहभागितासँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ । सुशासनले समाजका सबै वर्ग—लिङ्ग, जातीयता, धर्म, भाषा, अपाङ्गता वा आर्थिक अवस्थाको आधारमा भेदभाव नगरी—समान अवसर र सार्वजनिक सेवामा पहुँच सुनिश्चित गर्छ के यो नेपाली राजनैतिक दलमा लागु भएको छ त ? लोकतन्त्रले अल्पसंख्यक वा कमजोर समूहहरूलाई किनारामा पार्नु हुँदैन; बरु पूर्ण सहभागितामा बाधा पु¥याउने अवरोधहरू सक्रिय रूपमा हटाउनुपर्छ । समावेशी शासनले कुनै पनि समूह आफू बहिष्कृत वा उत्पीडित भएको महसुस नगर्ने वातावरण सिर्जना गरी सामाजिक तनाव घटाउँछ र राष्ट्रिय एकता प्रवद्र्धन गर्छ । वञ्चित समुदायका लागि शिक्षा, स्वास्थ्य र आर्थिक सशक्तीकरण प्रवद्र्धन गर्ने नीतिहरूले सामाजिक न्याय र दीर्घकालीन स्थायित्वमा योगदान पु¥याउँछन् । प्रभावकारिता र दक्षता सुशासनका व्यावहारिक पक्षहरू हुन् । लोकतान्त्रिक संस्थाहरू निष्पक्ष मात्र नभई परिणाम दिन सक्षम पनि हुनुपर्छ । नागरिकहरूले शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार र सुरक्षाजस्ता सार्वजनिक सेवाहरू विश्वसनीय रूपमा सञ्चालन हुने अपेक्षा गर्छन् । जब प्रशासन ढिलो, उत्तरदायित्वहीन वा भ्रष्ट हुन्छ, सार्वजनिक विश्वास क्षीण हुन्छ । दक्ष प्रशासनका लागि स्पष्ट प्रक्रिया, सीपयुक्त जनशक्ति र आधुनिक व्यवस्थापन अभ्यास आवश्यक हुन्छ । यसले सार्वजनिक स्रोतहरूको बुद्धिमत्तापूर्ण प्रयोग गरी फाइदा अधिकतम र अपव्यय न्यूनतम बनाउनुपर्ने माग गर्छ । तर दक्षता निष्पक्षता वा जवाफदेहिताको मूल्यमा हुनु हुँदैन; बरु तिनीहरूलाई सुदृढ पार्नुपर्छ । यहिनेर चुक्यो नेपाल र नेपाली राजनिति ।
सार्वजनिक जीवनमा इमानदारी सुशासनका लागि अपरिहार्य छ । भ्रष्टाचारले निर्णय प्रक्रियालाई विकृत पार्दै र स्रोतहरूलाई सार्वजनिक आवश्यकताबाट अन्यत्र मोड्दै लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ । यसले विश्वास घटाउँछ, असमानता बढाउँछ र संस्थाहरूलाई दुर्बल बनाउँछ । भ्रष्टाचार विरुद्धको लडाइँ कडा कानुन मात्र होइन; नैतिक नेतृत्व, सुदृढ संस्था र इमानदारीको संस्कृतिको माग गर्छ । नेताहरूले व्यक्तिगत इमानदारी प्रदर्शन गर्दै र स्वार्थको द्वन्द्व अस्वीकार गर्दै उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्छ । सूचनादाता संरक्षण, पारदर्शी खरिद प्रणाली र डिजिटल शासन उपकरणहरूले भ्रष्टाचारका अवसर घटाउन मद्दत गर्छन् । जब नागरिकहरूले सार्वजनिक पदाधिकारीहरू इमानदार रूपमा कार्य गरिरहेका छन् भन्ने महसुस गर्छन्, लोकतान्त्रिक संस्थाप्रति विश्वास बढ्छ । तर राइट म्यान इन राइछ पेलेस गर्न नस्क्नाले चुक्यो नेपाल ।
उत्तरदायित्वशीलता सुशासनको अर्को प्रमुख विशेषता हो । लोकतान्त्रिक सरकारहरूले नागरिकहरूको कुरा सुन्नु र बदलिँदो आवश्यकताअनुसार नीतिहरू अनुकूलन गर्नु आवश्यक छ । प्राकृतिक प्रकोप, आर्थिक मन्दी वा सार्वजनिक स्वास्थ्य आपतकालजस्ता संकटका समयमा समयमै कार्य गर्नु पनि उत्तरदायित्वशीलताको भाग हो । दैनिक रूपमा नागरिक गुनासो र सुझावप्रति ध्यान दिनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । सार्वजनिक चिन्तालाई बेवास्ता गर्ने सरकारहरूले आफ्ना नागरिकलाई टाढा धकेल्ने र सामाजिक असन्तोष सिर्जना गर्ने जोखिम लिन्छन् । यसको विपरीत, उत्तरदायी शासनले राज्य र समाजबीच सहयोग र पारस्परिक सम्मान बढाउँछ ।
विविध हित र दृष्टिकोणले भरिएको लोकतान्त्रिक प्रणालीमा सहमति निर्माण प्रायः आवश्यक हुन्छ । सुशासनले असहमतिलाई समाप्त गर्दैन; बरु त्यसको शान्तिपूर्ण समाधानका संयन्त्रहरू प्रदान गर्छ । संवाद, वार्ता र सम्झौतामार्फत लोकतान्त्रिक संस्थाहरूले प्रतिस्पर्धी मागहरू मिलाउन सक्छन् । सहमति निर्माणले साँघुरो स्वार्थभन्दा साझा हित खोज्न प्रोत्साहित गर्दै सामाजिक एकता सुदृढ गर्छ । व्यापक परामर्शबाट गरिएका निर्णयहरूले दीर्घकालीन समर्थन पाउने सम्भावना बढी हुन्छ ।
विकेन्द्रीकरणले निर्णय प्रक्रियालाई जनताको नजिक ल्याएर सुशासनलाई सुदृढ गर्न सक्छ । स्थानीय सरकारहरू प्रायः समुदायका आवश्यकताबारे केन्द्रीय निकायभन्दा बढी जानकार हुन्छन् । पर्याप्त स्रोत र स्वायत्ततासहित सशक्त स्थानीय निकायहरूले स्थानीय चुनौतीहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सक्छन् । तर विकेन्द्रीकरणसँगै सुदृढ जवाफदेहिता संयन्त्र पनि आवश्यक हुन्छ, ताकि भ्रष्टाचार वा अकार्यक्षमता तल्लो तहमा मात्र स्थानान्तरण नहोस् । विभिन्न तहका सरकारबीच उचित समन्वयले दोहोरोपन रोक्छ र एकरूपता सुनिश्चित गर्छ । सशक्त नागरिक समाज र स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यम लोकतन्त्रमा सुशासनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन् । नागरिक समाज संस्थाहरूले सीमान्तकृत समूहहरूको पक्षमा वकालत गर्छन्, सरकारको कार्यसम्पादन अनुगमन गर्छन् र नागरिक शिक्षा प्रवद्र्धन गर्छन् । स्वतन्त्र मिडियाले दुरुपयोगको अनुसन्धान गर्छ, नागरिकलाई जानकारी दिन्छ र सार्वजनिक बहसलाई सहज बनाउँछ । यी पक्षहरूले स्वतन्त्र र जिम्मेवार रूपमा काम गर्न पाउँदा पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुदृढ हुन्छ । नागरिक समाजको दमन वा मिडियामाथि सेन्सरशिपले विविध आवाजलाई मौन बनाउँदै लोकतान्त्रिक शासन कमजोर बनाउँछ ।
शिक्षाले सुशासनलाई दीगो बनाउन आधारभूत भूमिका खेल्छ । नागरिकहरूले लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा प्रभावकारी रूपमा सहभागी हुन आफ्ना अधिकार र कर्तव्य बुझ्नुपर्छ । नागरिक शिक्षाले समालोचनात्मक सोच, सहिष्णुता र विविधताप्रति सम्मान विकास गर्छ । यसले व्यक्तिलाई राजनीतिक दाबीहरूको मूल्याङ्कन गर्न र भ्रमबाट जोगिन मद्दत गर्छ । सूचित मतदाता लोकतान्त्रिक सिद्धान्त कमजोर पार्ने नेताहरूलाई समर्थन गर्ने सम्भावना कम हुन्छ । त्यसैले शिक्षामा लगानीले आर्थिक विकास मात्र होइन, लोकतान्त्रिक सुदृढीकरणमा पनि योगदान दिन्छ । असल नैतिक शिक्षा दिन नसक्दा असल शासन स्थापना र व्यवस्थापनमा चुक्यो नेपाल ।
प्रविधिले सुशासनका लागि नयाँ अवसर र चुनौती दुवै प्रस्तुत गरेको छ । डिजिटल प्लेटफर्महरूले सरकारी तथ्यांक अनलाइन उपलब्ध गराउँदै पारदर्शिता बढाउन सक्छन् । ई–शासन प्रणालीहरूले सेवा प्रवाह सहज बनाई, प्रशासनिक ढिलाइ घटाई, र सम्भावित भ्रष्टाचार घटाउन प्रत्यक्ष सम्पर्क सीमित गर्न सक्छन् । सामाजिक सञ्जालले नागरिक आवाज प्रवद्र्धन गर्न र सहभागिता बढाउन सहयोग गर्छ । तर जिम्मेवारीपूर्वक व्यवस्थापन नभए प्रविधिले भ्रम फैलाउन र समाजलाई ध्रुवीकरण गर्न पनि सक्छ । लोकतान्त्रिक सरकारहरूले गोपनीयता, सुरक्षा र सूचित संवादका सुरक्षासहित नवप्रवर्तनको सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ । ई–शासन प्रणालीहरूले सेवा प्रवाहको र्मयादा नबुझ्दा चुक्यो नेपाल ।
आर्थिक व्यवस्थापन पनि सुशासनसँग गहिरो रूपमा सम्बन्धित छ । लोकतान्त्रिक सरकारहरूले दीगो विकास, रोजगारी सिर्जना र समान वृद्धि सुनिश्चित गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ । सुदृढ राजकोषीय नीति, न्यायोचित कर प्रणाली र विवेकपूर्ण सार्वजनिक खर्च आवश्यक हुन्छ । आर्थिक असमानताले शक्ति केहीको हातमा केन्द्रित गरी धेरैलाई अर्थपूर्ण सहभागिताबाट वञ्चित गर्दै लोकतान्त्रिक शासन कमजोर बनाउन सक्छ । समावेशी वृद्धिलाई प्रवद्र्धन गर्ने नीतिहरूले आर्थिक स्थायित्व र लोकतान्त्रिक वैधता दुवै सुदृढ गर्छन् । न्याय र मानवअधिकारको संरक्षण सुशासनको अभिन्न अंग हो । लोकतन्त्रले प्रत्येक व्यक्तिको गरिमा सम्मान हुने सुनिश्चित गर्नुपर्छ । यसमा अभिव्यक्ति, सङ्गठन र आस्थाको स्वतन्त्रताको संरक्षण समावेश छ । यसले विभेद, हिंसा र शोषणबाट व्यक्तिहरूको रक्षा पनि गर्नुपर्छ । जब मानवअधिकारको सम्मान हुन्छ, नागरिकहरू सार्वजनिक जीवनमा स्वतन्त्र र आत्मविश्वासका साथ सहभागी हुन सक्छन् । अधिकार उल्लङ्घन हुँदा विश्वास र सहकार्यको स्थान भय र दमनले लिन्छ ।
नेतृत्वको गुणस्तरले सुशासनमा गहिरो प्रभाव पार्छ । लोकतान्त्रिक संस्थाहरूले संरचना दिन्छन्, तर त्यसलाई कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने कुरा नेताहरूले निर्धारण गर्छन् । नैतिक, दूरदर्शी र सक्षम नेताहरूले सार्वजनिक विश्वास प्रेरित गर्छन् र राष्ट्रिय लक्ष्यतर्फ सामूहिक प्रयास परिचालन गर्छन् । उनीहरूले अल्पकालीन राजनीतिक लाभभन्दा दीर्घकालीन विकासलाई प्राथमिकता दिन्छन् । उनीहरूले संवादलाई प्रोत्साहन, असहमतिलाई सम्मान, र संवैधानिक मूल्यहरूको रक्षा गर्छन् । यसको विपरीत, विभाजनको दोहन गर्ने वा संस्थाहरू कमजोर बनाउने नेताहरूले लोकतान्त्रिक शासनलाई क्षति पु¥याउँछन् ।
राजनीतिक संस्कृतिको पनि महत्त्व हुन्छ । संवादलाई टकरावभन्दा, सम्झौतिलाई कठोरताभन्दा, र सार्वजनिक सेवालाई व्यक्तिगत लाभभन्दा माथि राख्ने संस्कृतिमा सुशासन फस्टाउँछ । नागरिकहरूले जवाफदेहिता माग गर्नुपर्छ र भ्रष्टाचार वा विभेदलाई निरन्तरता दिने अभ्यास अस्वीकार गर्नुपर्छ । राजनीतिक दलहरूले शत्रुतापूर्ण व्यवहार वा भ्रम फैलाउने उपायभन्दा विचार र नीतिमा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्छ । जब लोकतान्त्रिक मान्यताहरू समाजका मूल्यहरूमा गहिरो रूपमा बस्छन्, शासन अधिक स्थिर र लचिलो बन्छ ।
लोकतन्त्रमा सुशासनका चुनौतीहरू अनेक छन् । ध्रुवीकरण, लोकलुभावनवाद, आर्थिक संकट र बाह्य दबाबहरूले संस्थाहरूलाई तनाव दिन सक्छन् । कमजोर प्रशासनिक क्षमता र सीमित स्रोतहरूले प्रभावकारी सेवा प्रवाहमा बाधा पु¥याउन सक्छन् । जरा गाडेका स्वार्थी समूहहरूले सुधार प्रयासको प्रतिरोध गर्न सक्छन् । यी चुनौतीहरू पार गर्न नेताहरू र नागरिक दुवैको दीर्घकालीन प्रतिबद्धता आवश्यक हुन्छ । संस्थागत सुधार, क्षमता विकास र नागरिक संलग्नता निरन्तर प्रक्रिया हुन्, एकपटकका उपलब्धि होइनन् ।
लोकतन्त्रमा सुशासन विश्वासको विषय हो । जब नागरिकहरू संस्थाहरू निष्पक्ष रूपमा सञ्चालन हुन्छन्, नेताहरू नैतिक रूपमा व्यवहार गर्छन्, र कानुन निष्पक्ष रूपमा लागू हुन्छ भन्ने विश्वास गर्छन्, तब विश्वास निर्माण हुन्छ । विश्वासले सहकार्य, कानुनको पालना र साझा हितमा योगदान गर्ने इच्छालाई प्रोत्साहित गर्छ । विश्वास बिना राम्रोसँग डिजाइन गरिएका संस्थाहरूले पनि प्रभावकारी रूपमा काम गर्न संघर्ष गर्छन् । विश्वास निर्माणका लागि निरन्तरता, पारदर्शिता र नागरिकप्रति सच्चा सम्मान आवश्यक हुन्छ ।
लोकतन्त्रमा सुशासन स्थायी रूपमा सुरक्षित गर्न सकिने अन्तिम गन्तव्य होइन; यो निरन्तर प्रयास हो । समाज परिवर्तनसँगै शासन प्रणालीहरू लोकतान्त्रिक सिद्धान्तमा अडिग रहँदै अनुकूल हुनुपर्छ । अधिकार र संस्थाहरू क्षय हुन नदिन सतर्कता आवश्यक छ । प्रत्येक पुस्ताले सहभागिता, जवाफदेहिता र इमानदारीलाई नवीकरण गर्नुपर्छ । जब लोकतन्त्र र सुशासन एकअर्कालाई सुदृढ गर्छन्, तब न्याय, समृद्धि र सबैका लागि गरिमापूर्ण जीवन प्रदान गर्न सक्षम प्रणाली निर्माण हुन्छ । यसरी लोकतन्त्र केवल नेता छनोट गर्ने विधि मात्र नभई मानव समृद्धिको व्यापक ढाँचा बन्न सफल हुन्छ । विश्व जीवन पद्धति हेरियो तर जीवन पद्धतिको मेकानिजमलाई सुक्ष्म अध्ययन गरि हेरिएन र असल शासनका पद्धतिलाई केलाउन सकिएन त्यसकारण असल शासनमा चुक्यो नेपाल ।
