जबज तत्कालीन परिस्थितिमा शक्ति पृथकीकरणको हिसाबमा जननेता मदन भण्डारीले ल्याउनु भएको लोकतान्त्रिक कार्यक्रम हो, जतिबेला संसारमा इन्टरनेट थिएन । पूर्वी युरोप र सोभियत संघ ढलेको बेला थियो । साम्राज्यवाद र साम्यवादको घमासानको युग थियो। त्यसपछि संसारमा र नेपालमा पनि निकै ठूला परिवर्तन भए । विज्ञान र प्रविधि अनि अर्थशास्त्रीय सोचमा उतारचढाव आयो, परिवर्तन आयो तर माधव नेपाल, झलनाथ खनाल र केपी ओलीहरूको नेतृत्वले त्यही जबज र वृद्धभत्ताको ब्याजमाथि नेतृत्व लिइरह्यो । कमिटी संरचना त परिवर्तन गर्यो तर समयअनुसार नीति तथा कार्यक्रम परिमार्जित गर्ने तर्फ लागेन ।
राजतन्त्रकालीन कार्यक्रम र गणतान्त्रिक कालको कार्यक्रम फरक हुन्छ र हुनपर्छ भन्ने बुझेनन् । यसैले एमालेको आज यो हालत भयो । मदन भण्डारी आज हुनुहुन्थ्यो भने गणतन्त्र आउनासाथ जबज समयानुकूल परिमार्जन गर्नुहुन्थ्यो । माधव, केपी, झलनाथको नेतृत्वले त्यो गर्न सकेन। ठूलो जनमत मदन भण्डारीको प्रभावले एमाले भएको थियो र त्यो कार्यकर्ता पङ्क्तिले आजसम्म पनि कसैले एमालेमाथि प्रहार गर्छ भने गर्दन पहिले थाप्न तम्सिन्छ । त्यसपछि को कार्यकर्ता र जनमानसमा त्यो खालको जुझारुपन छैन। वैचारिक स्पष्टता छैन ।
मदन भण्डारीको समय अगाडिको कार्यकर्ता पङ्क्ति बूढो भैसक्यो । जनमत प्रभावित पार्ने खालको सामथ्र्य पनि छैन र सिद्धान्ततः माक्र्सवादलाई जडको रुपमा जपेर बस्छ । अहिलेको नयाँ पुस्ता अर्थात् जेन जि हरू कुनै पनि विचारको तहगत फेदसम्म पुग्दैनन् र हाहा र हुहुमा आफ्नो धारणा र निर्णय गर्दछन् ।
तमिलनाडुको अहिलेको चुनावी परिणामले पनि नेपालको अस्तिको चुनाव जस्तै त्यही परिणाम देखायो । एउटा सिनेमाको हिरोले २ वर्ष पहिला स्थापना गरेको पार्टीले दशकौँसम्म राज्यमा त्याग, बलिदान, संघर्ष र विकासका परिणाम दिइरहेका दललाई विस्थापन गर्यो। सायद अरु राज्यमा पनि यस्तै टपरटुइया हरू कसैले पार्टी बनाएर चुनावमा गएको भए सायद यही हाल हुन्थ्यो होला ।
यसैले अब एमालेले यी कामहरू गर्नुपर्ने देखिन्छ ः
नेतृत्व तेस्रो पुस्ताको बनाउनु पर्छ ।
मिडिया मैत्री कार्यक्रम बनाउनु पर्छ ।
अल्गोरिदम प्रयोग पार्टी हितमा गर्नुपर्छ ।
अनलाइन सदस्यता र नवीकरणको नीति बनाउनु पर्छ ।
प्रवासी नेपाली संगठन विघटन गरी जिल्ला–जिल्लामा संगठित गर्ने नीति बनाउनु पर्छ ।
उम्मेदवार प्राइमरी इलेक्सन मार्फत चयन गर्नुपर्छ ।
अल्गोरिदम दस्ता केन्द्रदेखि वडासम्म जनसङ्गठनको रुपमा खडा गर्नुपर्छ ।
कम्युनिस्ट पार्टी बलियो भएर मात्र होइन, कम्युनिस्ट आचरण, समयानुकूल नीति, नेतृत्व, कार्यक्रम, कार्यनीति फेरेर समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने सबै चिज पार्टीको नीति हुनुपर्छ। कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना गर्दा ८०% गरिबी थियो भने अहिले १७% गरिबी छ । अब गरिब गरिब भनेर हुँदैन, मध्यम आय भएका को प्रतिनिधित्व हुनु पर्छ । हाम्रो पार्टी कहाँ थिएन र ? तर हार्यो ।
टोलसम्म पार्टी थियो । विद्यार्थीमा, युवामा, महिलामा, जनजाति, दलित, किसान, चिकित्सक, पूर्वसुरक्षाकर्मी, मजदुर, लेखक, कलाकार, पिछडावर्ग, शिक्षक, प्राध्यापक, निजामती, संस्थान, यातायात व्यवसायी, सुकुम्बासी, पत्रकार, कानुन व्यवसायी, निर्माण व्यवसायी, वन, खानेपानी, सिँचाइ, प्रवास सबै क्षेत्रमा पार्टी थियो । आकाश पाताल चौध भुवनमा पार्टी थियो त । राज्यका अङ्गभन्दा बढी एमालेका विभागहरू थिए ।
तर किन हारियो ? खै यो विषयमा समीक्षा ?
अहिले सरकार बनेपछि मैले बुझ्नै नसकेको कुरा—प्रतिपक्ष भनेको के हो ? यो संसदमा कम संख्या भएको, सरकारमा सामेल नभएको भए पनि जनता प्रति जिम्मेवार राजनीतिक शक्ति होइन र ? बिचल्लीमा परेका जनता बीच कम्तीमा सहानुभूति लिएर पुग्नुपर्ने शक्ति होइन र ? कि संसदमा बहुमत नपाएपछि राज्य, जनताको समेत प्रतिपक्ष बनेर बस्ने हो र ? पुरानो अझै कम्युनिस्ट पार्टी त परिपक्व, जिम्मेवार, संवेदनशील, व्यावहारिक शक्ति हुनुपर्ने होइन र ?
प्रतिपक्षले सरकारको कामको निगरानी गर्नुपर्छ । सरकारको नीति, कार्यक्रम र निर्णयको समीक्षा गर्दै गल्ती भए सुधार गर्न दबाब दिनुपर्छ । जनताको समस्या र आवाज संसददेखि मिडिया, सामाजिक सञ्जालदेखि सडकसम्म उठाउने काम गर्नुपर्छ । वैकल्पिक नीति प्रस्तुत गरेर सरकारलाई उत्तरदायी र पारदर्शी बनाउनुपर्छ । प्रतिपक्षले लोकतन्त्रमा सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्छ । प्रतिपक्ष लोकतन्त्रको एक महत्वपूर्ण अङ्ग हो, जसले सरकारलाई सही मार्गमा राख्न मद्दत गर्छ । सरकार असफल भयो भने हामी सबै जना असफल हुने हो । देश नै असफल हुने हो । यो हुन नदिने प्रतिपक्षको काम हो ।
यस्तो महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने दायित्व बोकेको एमाले प्रतिपक्ष किन निष्क्रिय ? यो हुनु लोकतन्त्रका लागि शुभ संकेत होइन । पार्टीका लागि पनि शुभ संकेत होइन ।
बेलैमा चेतौँ
